Sources
Albertano himself is careful enough to name many of his authorities quite accurately, and Sundby extended this sourcing for the modern reader by annotating his texts with marginalia and footnotes. Fè d’Ostiani and Ferrari took this sourcing further for the sermons, and Romino, Ahlquist, Nuccio and Navone identified yet more sources.
In providing Albertano’s texts on the internet, I have taken pains to include and extend this sourcing as much as possible, and I am grateful to Bill Askins and to Paolo Divizia for their additions, made in correspondence. So far as possible, I have verified these sources against ‘good’ printed editions (see the bibliography below). This is, however, still a ‘work in progress’ and there is much yet to do. I give verified sources in black footnotes and believe them to be accurate. Red footnotes are not yet verified, and may or may not be correct (they are usually inherited from previous editors). More will come.
As ever with ‘sourcing’ a mediæval writer, a note of caution must be sounded. That a quotation can be pinned to an earlier author does not necessarily mean that that earlier author provided Albertano’s immediate source: he used more than one collection of proverbs and did not necessarily know of a quotation’s original author – a snippet from Fulgentius (who Albertano does not name), for example, is mis-attributed to Seneca and Albertano certainly had it from a florilegium of some sort. There are many other examples.
This is not, however, intended to suggest a reductionist approach to establishing Albertano’s library: he was remarkably well-read, and his use of Cassiodorus’ Variae (my thanks to Bill Askins once more for this observation) and of the works of Peter Alfonsi challenge our established orthodoxies concerning what was available in northern Italy at this period. It may even be that, with Peter Alfonsi, Albertano was aware that this authority was a ‘new’ name for his readers, since he feels the need to gloss him as qui fuit optimus philosophus. Further work can only bear more interesting fruit.
Bibliography:
Alcuin, De Rhetorica = K. Halm (ed.), Rhetores latini minores,
Leipzig: Teubner, 1863.
Andreas Capellanus, De Amore = P. G. Walsh (ed.), Andreas Capellanus on
Love, London: Duckworth, 1982.
Augustine, Confessions = J. J. O’Donnell (ed.), Augustine: Confessions,
Oxford: Oxford University Press, 1992.
Augustine, De Diversis Quaestionibus LXXXIII =
Augustine, De Doctrina Christiana =
Augustine, Enchiridion =
Augustine, Epistulae =
Augustine, Sermones =
Authenticae, Corpus Juris Civilis =
Baldo, Novus Esopus = Alfons Hilka (ed.), Beiträge zur lateinischen
Erzählungsliteratur des Mittelalters, Abhandlungen der Gesellschaft der
Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, Neue Folge XXI/3,
Berlin, Weidmannsche Buchhandlung, 1928.
Bible (cited by book) = Petrus Sabatier et al. (eds.), Vetus Latina: Die Reste der altlateinischen Bibel, 26 vols.,
Freiburg: Herder, 1949-2000.
Boethius, De Consolatione =
Pseudo-Caecilius Balbus, De Nugis = Eduard Woelfflin (ed.), Caecilii
Balbi De Nugis Philosophorum quae supersunt, Basle: Schweighauser, 1855.
Cassiodorus, Variae = T. Mommsen (ed.), Variae: Cassiodori
Senatoris, Berlin: Weidmann, 1894.
Cato, Breves Sententiae, Distichs, Monostichs =
M. Boas (ed.), Disticha Catonis, Amsterdam:
North-Holland, 1952.
Cicero, De Amicitia = M. Seyffert (ed.), M. Tullius Ciceronis Laelius De Amicitia
Dialogus, Hildesheim: Olms, 1965² (rpt. from 1876).
Cicero, De Inventione = G. Achard (ed.), Cicéron de l’Invention, Paris: Les
Belles Lettres, 1994.
Cicero, De Officiis = W. Miller (ed.), De officiis, Loeb Classical
Library 30, London & New York: Harvard University Press, 1951.
Cicero, De Oratore = A. S. Wilkins (ed.), M. Tulli Ciceronis: De Oratore libri tres,
Amsterdam: Servio, 1962.
Cicero, Philippics = J. R. King (ed.), The Philippic Orations of M. Tullius Cicero,
Oxford: Clarendon, 1878².
Cicero, Pro C. Rabirio Postumo = W. E. Heitland (ed.), Pro.
C. Rabirio perduellionis reo oratio ad Quirites, Cambridge: Cambridge University
Press, 1882.
Cicero, De Senectute = J. G. F. Powell (ed.), Cicero Cato Maior De Senectute,
Cambridge: Cambridge University Press, 1988.
Cicero, Tusculan Disputations = T. W. Dougan (ed.), M. Tulli Ciceronis Tusculanarum
Disputationum libri quinque, 2 vols., Cambridge: Cambridge University
Press, 1905 & 1934.
Cicero, In Verrem = L. H. G. Greenwood (ed.),
Cicero: The Verrine Orations, 2
vols., Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1928.
Codex, Digest, Justinian, Institutes = Corpus iuris civilis, 3 vols., Berlin: Weidmann,
1892-1895.
Fulgentius, Mitologiarum = R. Helm (ed.), Fabii Planciadis Fulgentii
V. C.: Opera, Leipzig: Teubner, 1898.
Godfrey of Winchester, Epigrammata = Thomas Wright (ed.), The
Anglo-Latin Satirical Poets and Epigrammatists of the Twelfth Century,
Rerum Britannicarum Medii Aevi Scriptores, or Chronicles and Memorials of Great
Britain and Ireland during the Middle Ages, no. 59, vol. 2, London: Longman
& Co., 1872.
Gratian, Decretals = E. Friedberg & A. L. Richter, Corpus iuris
canonici, 2 vols., Leipzig: Tauchnitz, 1879-1881.
Gregory IX, Decretals = Emil Ludwig Richter & Emil Friedberg (eds.), Corpus
Iuris Canonici, Pars Secunda: Decretalium Collectiones, Leipzig: Tauchnitz,
1881.
Horace, Ars Poetica = C. O. Brink (ed.), Horace on Poetry, Cambidge: Cambridge
University Press, 1971.
Horace, Epistulae ad Pisones, Sermones = J. C.
Rolfe (ed.), Q. Horati Flacci: Sermones
et Epistulae, New Rochelle, NY: Caratzas Brothers, 1976.
Horace, Satires = F. Plessis & P. Lejay
(eds.), Œuvres d’Horace: Satires,
Paris: Hachette, 1911.
Hugh of St. Victor, Didascalicon = C. H. Buttimer (ed.), Hugonis de Sancto Victore, Didascalicon: De
Studio Legendi, A critical text, Studies in Medieval and Renaissance Latin
X, Washington: The Catholic University Press, 1939.
Innocent III, De Contemptu Mundi = R. E. Lewis (ed.), De miseria
condicionis humane, Lotario dei Segni, Athens: University of Georgia Press,
1978.
Isidore of Seville, Etymologiae = W. M. Lindsay (ed.), Isidori Hispalensis Episcopi Etymologiarum
sive Originum, 2 vols., Oxford: Clarendon, 1911.
Isidore of Seville, Sententiae = P. Cazier (ed.), Isidorus
Hispalensis Sententiae, Corpus Christianorum Series Latina 111, Turnhout:
Brepols, 1998.
Jerome, Apologia adversus Rufinum =
Lateinische Sprichwörter = P. G. Schmidt (ed.), Proverbia
sententiaeque latinitatis medii ac recentioris aevi … aus dem Nachlass von Hans
Walther, 3 vols., Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1982-1986.
Lucan, De Bello Civili = D. R. Shackleton Bailey
(ed.), M. Annaei Lucani: De Bello Civili
libri X, two vols., Stuttgart & Leipzig: Teubner, 1997-1998.
Lucan, Pharsalia = C. E. Haskins (ed.), Pharsalia, London: G.
Bell & Son, 1887.
Martin of Braga, Formula Vitae
Honestae =
C. W. Barlow (ed.), Martini Episcopi
Bracarensis Opera Omnia, Papers and Monographs of the American Academy in
Rome, XII, New Haven: Yale University Press, 1950.
Ovid, Amores, Remedia Amoris = E.
J. Kenney (ed.), P. Ovidi Nasonis:
Amores, Medicamina Faciei Femineae, Ars Amatoria, Remedia Amoris, Oxford:
Clarendon Press, 1961.
Ovid, Heroïdes = H. Bornecque (ed.), Ovide: Héroïdes, Paris: Les Belles
Lettres, 1961.
Ovid, Tristia = S. G. Owen (ed.), P. Ovidi Nasonis: Tristium libri quinque
Ibis Ex Ponto libri quattuor Halieutica fragmenta, Oxford: Clarendon Press,
1915.
Panphilus = K. Bate (ed.), Three Latin comedies, Toronto
medieval Latin texts 6, Toronto: Centre for Medieval Studies, 1976.
Peter Alfonsi, Dialogus =
Peter Alfonsi, Disciplina Clericalis = Alfons Hilka & Werner
Söderhjelm (eds.), ‘Petri Alfonsi Disciplina Clericalis,’ I:
Lateinischer Text, in Acta Societatis Scientiarum Fennicæ 38/4 (1911).
Prosper of Aquitane, Epigrammata = ‘S. Prosperi Aquitani
Epigramma in obtrectatorem Augustini’ in PL 51 (1861): 149-152.
Prosper of Aquitane, Sententiae = P. Callens (ed.), Prosperi
Aquitani opera, part 2, Corpus christianorum, series latina 68A/2,
Turnholt: Brepols, 1972.
Prudentius, Psychomachia = E. Rapisarda (ed.), Prudenzio: Psychomachia, Catania: Centro
di Studi Sull’Antico Cristianesimo, Università di Catania, 1962.
Publilius Syrus, Sententiae = J. W. Duff & A. M. Duff (eds.), Minor
Latin poets, Loeb Classical Library 284, London: Heinemann, 1954.
Publilius Syrus, Sententiae Falso, Pseudo-Seneca, De
Moribus, Proverbia = O. Friedrich (ed.), Publilii Syri mimi sententiae digessit,
recensuit, illustravit Otto Friedrich; accedunt Caecilii Balbi, pseudosenecae,
proverbiorum, falso inter publilianas receptae sententiae et recognitae et
rumeris adstrictae, Berlin: Grafenhain, 1880.
Publilius Syrus (W), Sententiae Falso = E. Woelfflin (ed.), Publilii
Syri ad fidem codicum optimorum primum rec. E. Woelfflin, Leipzig: Teubner,
1869.
Sallust, Bellum Catiliniarum, Bellum Jugurthinum =
L. D. Reynolds (ed.), C. Sallusti Crispi:
Catalina, Iugurtha, Historiarum Fragmenta Selecta, Appendix Sallustiana,
Oxford: Clarendon Press, 1991.
Sedulius Scottus, Collectaneum Miscellaneum = D. Simpson (ed.), Sedulii
Scotti Collectaneum Miscellaneum, Corpus Christianorum, Continuatio
Mediaevali 67, Turnholt: Brepols, 1988.
Seneca Maior, Controversiis = L. Håkanson (ed.), L. Annaeus Seneca Maior: Oratorum et
Rhetorum Sententiae, Divisiones, Colores, Leipzig: Teubner, 1989.
Seneca, Ad Lucilium Epistulae Morales = L. D. Reynolds (ed.), Ad
Lucilium epistulae morales, 2 vols., Oxford: Clarendon, 1965.
Seneca, De Beneficiis = F. Préchec (ed.), Sénèque: Des Bienfaits, 2 vols., Paris:
Les Belles Lettres, 1961.
Seneca, De Clementia, Ad Polybium de Consolatione
= F. Haase (ed.), L. Annaei Senecae Opera
quae supersunt, 2 vols., Leipzig: Teubner, 1902.
Seneca, Epistula ad Alexandrum Magnum =
Seneca, De Ira = A. Bourgery (ed.), Sénèque: Dialogues. Tome
premier: De Ira, Paris: Les Belles Lettres, 1922.
Terence, Andria = G. P. Shipp (ed.), P. Terenti Afri Andria, Oxford: Oxford
University Press, 1960.
Walter of England, Aesop = S. Boldrini (ed.), Uomini e bestie: le favole dell
Aesopus latinus (testo latino con una traduzione-rifacimento del
’300 in volgare tuscano). Lecce: Argo, 1994.
Walther, Proverbia = H. Walther (ed.), Proverbia sententiaeque
latinitatis medii aevi, 6 vols., Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht,
1967-1969.
[Pseudo-] William of Conches, Moralium Dogma Philosophorum = J. Holmberg (ed.), Das
Moralium dogma philosophorum des Guillaume de Conches, Uppsala: Almqvist
and Wiksells, 1929.