|
Cerddi a Farddoniaeth y Môr |
|
 |
|
|
|
Welsh Songs of the Seas, Fore Biters, Shanties
and Poetry |
|
|
|
 |
|
Caneuon waith oedd "shanties".
Mewn curiad i halio ar y rhafau neu cerddedd rownd yr windlass. "Fore
biters" ydi "Rownd yr Horn", "Ffarwel i Ynys Enlli"
a rhei o'r eraill. Caneuon i canu ar ol orffan waith, yn eistedd ar y
hats neu yn y focs'le. |
|
|
|
|
|
|
|
Rownd
yr Horn
Daeth diwrnod i ffarwelio
Ag annwÿl wlad y Cymro
Gan sefÿll ar hen dir y Werddon fras
Fe gododd gwÿnt yn nerthol
y môr â'i donnau rhuthrol
Gan olchi dros ein llestr annwÿl las
CYTGAN
Dewch Gymrÿ glân I wrando ar ein cân
Fel bu y fordaith rownd yr Horn, rownd yr Horn
Sef y trydÿdd dÿdd o'r wÿthnos
Ychydig cÿn y cyfnos
Gan basio ger glân greigiau glannau Môn
Rw i wedi mÿnd a dwad
Mewn llongau hardd 'u gweled
Ond dyma'r wyrcws benna gefais i
Does yma ddim i'w fwÿta
Ond gwaith sÿdd lond ein breichia
O, calon pwÿ all beidio bod yn brudd!
CYTGAN |
 |
|
|
|
Salm CVII
- p
23 - 30
|
|
 Y
rhai a ddisgynant mewn llongau, gan wneuthur eu gorchwyl mewn dyfroedd
mawrion,.
Hwy a welant weithredoedd yr
ARGLWYDD, â'i rhyfeddodau yn yr dyfnder.
Canys, efe a orchymyn, a chyfydd
tymestl-wynt, yr hwn a ddyrchaffa ei donnau ef.
Hwy a esgynant î'r nefoedd,
disgynant î'r dyfnder: tâwdd eu henaid gan flinder.
Ymdrôant, ac ymsymmudant fel
meddwyn: â'u holl ddoethindeb a ballodd.
Yna y gwâeddant ar yr ARGLWYDD
yn eu cyfyngder; ac efe â'u dwg allan ô'u gorthrymderau.
Efe a wna yr ystorm yn dawel; â'i
thonnau a ostegant.
Yna y llawenhant am eu gostegu; ac
efe â'u dwg i porthladd a ddymunent
|
|
 |
|
-
- Edrych tuag adre
-
A glywch chwi'r gair,
mae'r llong ar hwylio
A ninau yn mynd adre;
O olwg tîr y byddwn heno
O hogiau mor deg edrych tuag adre.
Ni fydd ddim tîr mewn chydig oriau, (a ninau etc)
Ni fydd ond mor a sêr a hwyliau (O hogiau etc)
Chwi adar gwynion sy'n ein danfon,
A glywsoch chwi am Sir Gaernarfon?
O wlâd yr haul mae Cymru'n fechan,
Ond daw y briallu 'nghoed Boduan
Mae blodau wlad yr haul yn wychion,
Ond boddlon wyf ar fysedd cochion.
O wlâd yr haul mae'n dirion yma,
Ond gwell fy nghartre dan yr eira.
Wrth nesau at yr Horn daw'n oerach,
Ond daw fy nghalon yn gynesach.
(allan o "Cerddi Porthdinllaen" gan J.Glyn Davies)
|
 |
|
 |
|
Dyma
cerdd gefais oddiwrth Dic Thomas, o Blaenau Ffestioniog, allan o
gasgliad ei Taid a hwyliodd ar llongau Porthmadog dechrau'r ganrif.
|
|
|
|
Yr
Hên Sgwnar
|
|
Hwyliodd ô'r Cei yn wen, â'i phâent
yn sgleinio,
I lawr y Laslyn lefn yn aradeg,
Ugain mlynedd yn ôl i fynd i grwydro,
Drwy'r môr â'r gwynt a brechdan yn ei chêg.
Hwyliodd i Hambro', Corc, Belffast a Dulyn,
Â'r gwynt yn sigo'r mastiau tûa'r dwr,
Hwyliodd i ffwrdd, a hwyliodd adre wedyn
Pa ffordd? Pa bryd? Ai byth? 'doedd neb yn siwr.
Gynnau,daeth adre'n garpiog i'r Cei llechi
A hanes am 'hwyl wen' a 'storom fawr''
O'i chriw o chwech mae pump yn cartrefu
A thafarn ym Mhen Cei a'i bleinds i lawr.
|
|
|
|
|
|
Dyma
un oedd fy Nhaid yn canu ambell tro.
|
|
Ffarwel
i Ynys Enlli
Ffarwel i Ynys Enlli, Ffarwel St. Tudwal's Road :
Ffarwel i Dre Pwllheli Lle mae'r genod tlysau'n bod.
Ffarwel i Drwyn Pen-y-chain, Ffarwel i'r Afon Wen ;
Ffarwel i Castell Cricieth Sydd â pholyn ar ei phen.
'Rwy 'n mynd i Valpariso, A hwyrach Callao,
Yn hogyn bach o longwr, A boed hynny fel y bo.
Bydd riffio llawer topsel Rhag gwyntoedd mawr y nen
Cyn gweled eto'r castell Sydd â pholyn ar ei phen.
(Yr ail bennill gan Yr Athro Thomas Parry) |
|
 |
|
Dyma versiwn arall o'r un gân
|
|
Ffarwel
i Ynys Enlli Ac i Saint Tydwal's Road
Ffarwel i dre Biwmaras Lle gwarais i lawer grôt
Mi deithiau'r byd, ei led a'i hyd A nofio dros y môr;
Bydd glaswellt ar fy llwybrau i Cyn delwyf i Gymru 'nol.
Ffarwel i Ynys Seriol Ac ynys bach y Don
Ffarwel i dre Pwllheli A'i merched ifanc llon
Ffarwel i Pen y Chain, Ffarwel i'r Afon Wen
Ffarwel i gastell Conwy A'r polyn ar ei ben
Ffarwel i Lanystumdwy A'r bwthyn bach un llawr
Ffarwel i gastell Harlech Sy bron a syrthio i lawr |
|
|
|
|
|
A
dyma yr un efallai oedd y wreiddyn o'r ddau uchod |
|
|
|
Ffarwel
i Ddociau Lerpwl
Ffarwél i ddociau Lerpwl,
Ffarwél i'm ffrindiau hael,
Ffarwél i Ynys Mona,
Sy'n anodd iawn ei chael.
Ffarwél i dref Biwmaris,
A'r merched ieuainc llon,
Rwy'n mynd yn awr o Lerpwl
I nofio dros y don.
O dewch Mari I nofio ar y llyn,
Mae'r awel wedi codi
I lanw'r lliain gwyn. |
|
|
|
|
|
Goleu
Enlli
Gwynt ô'r de â'r glaw yn fân
Trwm yw ga-dael Goleu Enlli!
Anodd iawn yw codi cân:
Trwm yw gadael Goleu Enlli!
Pa sawl mis fydd hyd y taith?
Duw a'i gwyr, mae'r môr yn faith
Nos yn dechreu cuddio'r lan: Trwm etc
Goleu Enlli'n pefrio'n wan; Trwm etc.
Pa sawl etc.
Adar mor ar hedfan hîr
Can ffarwel i adar tîr
Glaw o hyd ac awyr blwm,
Dec yn wlyb a'r hwyliau'n drwm
Gadael cartref, haul tan gûdd
Criw o Gymry'n ddigon prûdd.
Echdoe gartre'n Mhortinllaen:
Te a chrempog o fy mlaen.
Ffarwel ffrindiau bob ag un;
Gwych fydd hwylio'n ôl i Leyn
(allan o "Cerddi
Porthdinllaen" gan J.Glyn Davies)
|
|
 |
|
|
|
- "Ein Tad cofia'r morwr
- Rhwng cyfnos a gwawr
- Mae'i llong ef mor fechan
a'th fôr Di mor fawr"
allan o "Ora Pro Nobis" gan Eifion Wyn 1867-1926 |
Anfonwch
Bost-e i fi